ZDECYDOWANA WIĘKSZOŚĆ

Zdecydowana większość programów rozrywkowych będzie w dalszym ciągu nasycona maksymalnie reklamami. Reklamy te jako źródło dochodu nadawcy będą w mass mediach wszechobecne, natarczywe i próbujące zawładnąć wyobraźnią. Przykłady ich są już w polskiej telewizji.Należy przypuszczać, że ta wielość przekazów będzie miała również pozytywny wpływ na większe zróżnicowanie tematyczne. Będą także programy adresowane do niewielkich audytoriów, programy ambitne i charakteryzujące się wysokim poziomem artystycznym. W procesach edukacyjnych istotne znaczenie ma jakość przekazywanych treści. Wiadomo, że bardziej skutecznie jest uczenie na pozytywnych wzorach niż na błędach. Podobnie ma się rzecz w przypadku mass mediów. Tylko treści wartościowe akceptowane społecznie i charaktryzujące się wysokim poziomem artystycznym mogą skutecznie służyć celom wychowawczym i kształcącym. Roli takiej nie mogą pełnić treści banalne, błahe, jałowe czy wręcz szkodliwe moralnie. Treści ukazane w naiwnej, banalnej formie, pozbawione większych wartości artystycznych, nie służą podnoszeniu poziomu kultury, a wręcz przeciwnie, obniżają go. Upowszechniają negatywne wzory zachowań, uczą brutalności, egoizmu, braku poszanowania drugiego człowieka, a pod względem estetycznym psują smak, przyzwyczajają do tandety i szmiry. Konieczna jest tu swoista cenzura dotycząca jakości treści i poziomu artystycznego pod względem etyczno – artystycznym.

JAKOŚĆ I POZIOM TREŚCI

Wzrastająca wciąż wielość przekazów upowszechnianych przez środki masowego przekazu zarówno dawne, jak i nowe media powoduje zalew infromacji, atakowanie odbiorcy różnorodymi bodźcami, zwłaszcza wizualnymi, które niekiedy doprowadzają wręcz do znużenia obrazem. Ta olbrzymia wielość programów i wciąż wzrastająca ich liczba nic pozostaje bez wpływu na jakość i poziom artystyczny.Po pierwsze, w walce o zdobycie najszerszych rzesz odbiorców dokonuje się ekspansja treści rozrywkowych w ogóle i przenikanie elementów o charakterze zabawowym do wszystkich innych form, łącznie z informacyjnymi. Dążenie do rozrywki za wszelką cenę będzie najczęściej oznaczało tendencje do zaspokajania przeciętnych gustów i obniżenia smaku estetycznego. Ta tendencja będzie przejawiała się przede wszystkim w tematyce rozrywkowej, w przenikaniu elemetnów zabawowych do innych programów, a tak?p sposobie prezentacji treści. Można przypuszczać, że będzie postępowało zjawisko zalewu zniszczałych programów telewizyjnych. Po drugie, wielość programów i zapotrzebowanie na rozrywkę w skali masowej spowodowało i będzie w dalszym ciągu w jeszcze większym stopniu powodować obniżenie poziomu artystycznego programów. W treści będzie to oznaczało tendencje do schematycznych ujęć, banalnych rozwiązań, braku w rysunku postaci prawdy przeżycia psychologicznego, a w doborze środków artystycznych wtargnięcie do języka wulgaryzmów, ubóstwo metafor, niewyszukanego komizmu sytuacyjnego, słownego i postaci.

SYMULACJA KOMPUTEROWA

Symulacja komputerowa może pomóc badaczowi w lepszym rozpoznaniu rzeczywistości odtwarzanej na ekranie monitora. Mogą one symulować wydarzenia, które działy się przed milionami lat, przenosić w przyszłość, analizować mało rozpoznane zjawiska – np. wykreślać ruchy wiatru, kształty fal dźwiękowych, analizować przestrzeń kosmiczną.Bardziej intensywnie zaznaczy swój udział w państwach rozwijających się ruch wideo. Kaseta wideo będzie tu wykorzystywana w dydaktyce trojako, a to do:  utrwalenia efektów działalności dydaktycznej, np. dokumentowania zdarzeń, rejestrowania, osiągnięć, a także dla celów korekcyjnych; produkcji różnego typu programów instruktażowych i dydaktycznych, np. filmów z zakresu ochrony przyrody, bhp, czy też z poszczególnych dyscyplin naukowych i artystycznych, tanecznych, teatralnych; produkcji własnych programów artystycznych w edukacji     artystycznej, a zatem będzie to wideoart.Poza wymienionymi wyżej będą miały miejsce i inne działania, jak indywidualne kupowanie i gromadzenie gotowych kaset oraz przegrywanie programów pod kątem realizacji własnych zainteresowań i potrzeb. Powstaną w ten sposób bogate zbiory wideoteki zawierające arcydzieła sztuki i literatury narodowej czy też zarejestrowane osiągnięcia i zdarzenia z różnych dziedzin życia i nauki. Powstaną również wideotki ponadnarodowe ukazujące problemy współczesnej kultury, nauki i techniki. Obok takich ambitnych nagrań na skalę przemysłową i bardziej indywidualną będą upowszechniane przez posiadaczy magnetowidów nagrania własne i produkowane na większą skalę programy zawierające tanią rozrywkę, obliczoną na niewybredny smak.We wszystkich krajach – tych rozwiniętych i rozwijających sięwideo stanowi dużą szansę dla dydaktyki. Może intensyfikować proces dydaktyczny, zaspokajać indywidualne potrzeby odbiorcze, zapewniać w pełni indywidualizację odbioru.

EKSPANSJA ELEKTRONIKI I VIDEO

Mikroelektronika daje o sobie znać we wszystkich państwach niezależnie od ustroju społeczno-politycznego, ale jednocześnie proporcjonalnie do tempa i poziomu dókonywującej się rewolucji i postępu naukowo-technicznego. Znaczenie i zastosowanie mikroelektroniki jest olbrzymie i wielorakie. Rewolucjonizuje ona dotychczasowe osiągnięcia naukowo-techniczne oraz przyczynia się do tworzenia nowych obszarów gospodarki. Komputeryzacja, automatyzacja i robotyzacja to synonimy nowoczesności.W państwach wysoko rozwiniętych komputeryzacja szkół jest faktem. Należy przypuszczać, że w Polsce i innych państwach rozwijających się w najbliższej przyszłości zostaną opracowane także programy edukacyjne kształcenia wspomaganego przez komputer. Będzie tu chodziło przede wszystkim o wyrobienie umiejętności posługiwania się komputerem – umiejętności układania programów, stymulacji określonych sytuacji, kodowanie, przechowywanie i przetwarzanie informacji, a nawet wymiany poglądów, prowadzenia dyskusji i negocjacji. Konieczne jest jak najpilniejsze doedukowanie społeczeństwa polskiego odnośnie olbrzymich możliwości wykorzystania komputerów w nauce, sztuce, technice i życiu codziennym. Bez przemyślanych programów komputerowych, banku Pamięci i przetwarzania informacji nie do pomyślenia jest intensywny rozwój nauki i techniki.Wykorzystanie komputerów W sztuce daje także nową jakość artystyczną. Znane nowe formy ekspresji są np. muzyce i grafice komputerowej. Dzięki komputerom można modelować prawie wszystko – od zjawisk o charakterze poznawczym do artystycznych.

UPOWSZECHNIENIE OKREŚLONYCH WARTOŚCI

Należy się spodziewać przez wiele państw wspólnie produkowanych programów (lub wzajemnie wymienianych czy zakupowanych) dotyczących globalnych problemów edukacyjnych, a zwłaszcza ochrony przyrody, zagrożeń ekologi­cznych, osiągnięć w nauce, sztuce i technice, problemów dotyczących poszanowania praw człowieka, religii, obyczajów. Na podstawie dotychczasowych tendencji rozwojowych można wnioskować, że będą to programy uniwersalne – skierowane zarówno do dzieci, jak i dorosłych, całej rodziny.Będzie to prowadziło do upowszechnienia określonych wartości i stylu życia, typowaych głównie dla kultury masowej.Indywidualizacja odbioru oznacza odbiór kierowanych intencjonalnie do bardzo niewielkich audytoriów treści świadomie wybieranych przez poszczególne jednostki na zasadzie nie stadnych upodobań czy nawyków, ale o wyszukanie treści, które ściśle odpowiadają zainteresowaniom, głębszym wewnętrznym potrzebom. Oznacza ona zdecydowanie większe możliwości wyboru takich treści w związku ze zwielokrotnieniem przekazów mediów ponadnaro­dowych, jak i z jednoczesnym pojawieniem się lokalnych, regionalnych, gminnych i dzielnicowych ośrodków nadawczych. Chodzi tu o prasę w bardzo niewielkim nakładzie, telewizję i radio gminne, o zalegalizowaną działalność prywatnych nadawców, a i przede wszystkim o ruch video.Dzięki wielokanałowej telewizji będą mogły być nadawane programy zaspokajające potrzeby niewielkich grup widzów.Szczególnym przykładem indywidualizacji odbioru jest nagrywanie wyłącznie dla siebie ulubionych programów i odtwarzanie ich w dogodnym czasie, a także podejmowanie wysiłku kreacyjnego w przygotowaniu i produkcji ich. Indywidualizacja odbioru i jej intensyfikacja jest możliwa jednak w przypadku dalszego szybkiego rozwoju mass mediów.

GLOBALIZACJA ODBIORU MASS MEDIÓW

Niezmiernie pilne jest podjęcie problematyki sensu życia w oparciu o różne systemy filozoficzno-etyczne i w poczuciu odpowiedzialności za los poszczególnej osoby i ludzkości. Podobnie ma się rzecz z ukazaniem miłości jako uczucia wieloaspektowego i wszechogarniającego, kształtującego silne więzi nie tylko między dwojgiem ludzi czy najbliższymi sobie osobami. Łączy się z tym konieczność kształtowania odpowiednich, na miarę współczesności modeli życia rodzinnego i obywatelskiego, rozbudzania postaw empatycznych, zrozumienia dla narodów o odmiennej rasie, kolorze skóry i religii, stymulowanie potrzeb edukacyjnych w ogóle, traktowanych również w kategorii wartości autotelicznych’ Konieczne wydaje się również wydawanie z tego zakresu nowych popularno-naukowych serii książkowych i przeznaczenie atrakcyjnych kolumn w czasopismach, a także otwarcie oddzielnego III  kanału edukacyjnego w Telewizji Polskiej.Globalizacja i indywidualizacja (inaczej personalizacja) odbioru mass mediów to dwie tendencje rozwojowe pozornie tylko z sobą sprzeczne.Globalizacja to odbiór tych samych treści przez olbrzymie ponadnarodowe audytoria. Stąd też treści przekazywane do tak olbrzymich rzesz odbiorców są odbarwione ze specyficznych akcentów, aby żadnej z grudp narodowościowych, wyznaniowych czy kulturowych nie urazić. Są to międzynarodowej produkcji seriale telewizyjne, muzyczne programy rozrywkowe i transmisje z międzynarodowych rozgrywek sportowych, bloki informacji społeczno-politycznej, podawane w formie interesującej i lekkiej. Globalizacja odbioru obejmie także w większym stopniu programy edukacyjne.

MYŚLEĆ- EUROPA

Otóż Europa może pogodzić się ze swoją prowincjonalnością jedynie wtedy, gdy przestanie być rozparcelowana i zatomizowana na państwa, z których każde korzysta z absolutnej suwerenności. Właśnie jej prowincjonalizacja wymaga paradoksalnie wyjścia poza narody, ustanowienia prawa ponadnarodowego właśnie po to, by te narody zachować” (tamże, s.122).Główna teza rozparwy Morina – to myślenie racjami ponadnarodowymi. Ponieważ Europa skurczyła się i stała się prowincjonalna względem gigantycznych imperiów, zachodzi konieczność na nowo zakorzenienia się na tym kontynencie i otwarcia na świat w duchu pokoju i współpracy między poszczególnymi państwami i kontynentami, w duchu wzajemnego poszanowania ich odrębności narodowej i kulturalnej przy jednoznacznym wzniesieniu się ponad partykularyzm, aby przetrwać i rozwijać się. Wyrażałoby się to przede wszystkim w działaniach organizacyjnych i w treści programów. Działania organizacyjne manifestowałyby się w tworzeniu wspólnych sieci i redakcji: satelitów nadawczych radia i telewizji, redakcji czasopism; wymiany programów i treści. Chodzi tu o poszerzenie tematyki edukacyjnej. Działania w zakresie treści komunikatów objęłyby olbrzymi blok zagadnień globalnych dotyczących zagrożeń i nadziei związanych z rozwojem współczesnej cywilizacji, jak: wspólnotowe cele ludzkości, wielorakie zagrożenia, sens życia, potrzeba empatii, miłości i tolerancji; odrębność kultur poszczególnych narodów, kształtowanie postaw interracjonalizmu przy równoczesnym i umiarkowanym pielęgnowaniu uczuć patriotycznych.

WIR KULTUROWY

Ten wir kulturowy jest odrębny od wiru historycznego, aczkolwiek nie przestaje z nim interferować, przemieszcza bez przerwy swoje centrum z Florencji do Amsterdamu, Londynu, Paryża, Jeny, Berlina, Wiednia, porywa Europę i tworzy ją pod względem kulturowym” (Morin, 1988, s.53). Źródła kultury europejskiej są judeo-chrześcijańskie, greckie i łacińskie. Ale idea wielonarodowej Europy pojawiła się bardzo silnie po drugiej wojnie światowej. Początek jej daje francusko-niemieckie pojednanie, a pierwszymi znaczącymi etapami były: 1948r. – Kongres europejski w Hadze i utworzenie ”Ruchu na rzecz Europy”, 1949r. – Rada Europejska,   195 lr. – Europejska Wspólnota Węgla i Stali, 1957r. – Wspólnota Gospodarcza i Euratom.W ślad za tym zaczęły się dokonywać się zmiany w tożsamości europejskiej, a przede wszystkim rozpad narodowych szowinizmów między zantagonizowanymi niegdyś państwami i tworzenie neokosmopolityzmu, kształtowanie się nowej świadomości wspólnoty losu – „wspólnego przeznaczenia”, „wspólnego zagrożenia”. Jedność całej Europy jest konieczna, ponieważ przyszło nam żyć w erze planetarnej, w której wszystkie punkty na ziemi są coraz bardziej ze sobą połączone. Stwierdza: Europa skurczyła się. Jest już nie tylko fragmentem Zachodu, podczas gdy cztery wieki Zachód był fragmentem Europy. Nie znajduje się już w środku świata, została odrzucona na peryferie historii Europa stała się prowincjonalna względem gigantycznych imperiów nie tylko w obrębie świata zachodniego, ale również w obrębie ery planetarnej.

PROGNOZA ROZWOJU MASS MEDIÓW I WYKORZYSTANIA ICH W EDUKACJI

Przedstawione tu prognoza i propozycje optymalizacji wynikają z analizy współczesnej sytuacji w kraju i na świecie oraz tendencji rozwojowych środków masowego przezkazu. Szczególnym i istotnym odniesieniem są tu kraje rozwinięte, do których starają się zbliżyć państwa opóźnione pod wględem społeczno – gospodarczym. Ponieważ praktyka wskazuje, ze zdecydowana większość prognoz mija się z rzeczywistością, starano się w miarę możliwości zachować ostrożność w formułowaniu daleko idących wniosków i wskazywać na biegunowo różne możliwości rozwiązań edukacyjnych w przyszłości. Współpraca państw i wyjście z izolacjonizmu społeczno –    politycznego podstawą współdziałania międzynarodowego w zakresie mass mediów i ich wykorzystania w edukacji.Wariant ten zakłada pokojowe współistnienie państw i współdziałanie ich we wszystkich dziedzinach.”Myśleć: Europa” to rozprawa Edgara Morina z 1987r., wydana już w Połsce w roku następnym przez wydawnictwo Grup Politycznych WOLA, a zatem w tzw. II obiegu, który w II półroczu 1989r. „wyszedł” z podziemia. Autor stara się wykazać decydujące znaczenie Europy w kształtowaniu oblicza naszego ziemskiego globu. Jest to zatem orientacja typowo europocentryczna i jako taka może budzić wątpliwości odnośnie niedostrzegania wkładu innych kontynentów w kształtowaniu oblicza współczesności.Morin podkreśla, że idea wspólnej Europy nie jest nowa. Już od renesansu „kultura europejska wylania się jako ustawiczna kipiel dialogiczna, pobudzająca do bezustannego wyłaniania się idei, teorii, aspiracji, marzeń, form, które połączą się ze sobą tworząc wir”.

POMYSŁ OD PRZEMYSŁU

Rzeczą znamienną jest, że tenże czas od „pomysłu do przemysłu” ulegał znacznemu skróceniu. Obecnie obserwuje się skrócenie tego okresu do 2 – 3 lat, a w niektórych przypadkach do kilku miesięcy. Przykładowo kompakt dyski z zapisem wielokrotnym dźwięku (MOD – Magneto-Optical Disc) nie weszły do seryjnej produkcji na szerszą skalę, bo kilka miesięcy później firma konkurencyjna opracowała koncepcję i podjęła produkcję mini-dysku (MD – Mini Disc), który w wyniku kompresji zapisu posiada znacznie mniejszą średnicę i jest nie wrażliwy na wstrząsy (Zając, 1994), co w’ połączeniu z możliwością wielokrotnego zapisu dźwięku uczyniło go wynalazkiem światowym.Śledząc kalendarium rozwoju elektronicznych środków przekazu i przetwarzania informacji, szczególnie ostatnich lat, nieodparcie nasuwa się stwierdzenie, że w elektronice komercyjnej czas biegnie szybciej. Trudno jest nadążyć za tym postępem. Z dużym prawdopodobieństwem można postawić tezę, że gałąź ta odegra w najbliższej przyszłości o wiele ważniejszą rolę niż dotychczas. Wytwory elektroniki komercyjnej coraz częściej stają się pomostem pomiędzy dwoma nurtami nauki, określanych mianem teoretycznych i doświadczalnych, światem realnym a krainą abstrakcji. Przykładem tego mogą być multimedia, które przy odpowiednim oprogramowaniu umożliwiają tworzenie wirtualnej rzeczywistości, tzn. świata widzianego „okiem komputera”.